Opublikowano: 30 kwietnia 2026 roku · Zaktualizowano: 30 kwietnia 2026 roku
Autor: Medius Work
Opieka nad osobami starszymi bardzo często wiąże się z ryzykiem wystąpienia odleżyn i zakrzepicy, szczególnie wtedy, gdy podopieczny przez dłuższy czas leży w łóżku, porusza się bardzo mało lub wymaga pomocy przy zmianie pozycji ciała.
Odleżyny i zakrzepica to poważne problemy zdrowotne, ale w wielu przypadkach można im zapobiegać dzięki codziennej, uważnej i prawidłowej opiece. Dla opiekunki osób starszych ważne jest nie tylko wykonywanie podstawowych obowiązków, ale również szybkie zauważanie pierwszych niepokojących objawów.
Poniżej znajdziesz praktyczne wskazówki, które pomogą zadbać o bezpieczeństwo, komfort i zdrowie podopiecznego.
U osób starszych skóra staje się cieńsza i bardziej wrażliwa, mięśnie słabną, a krążenie krwi może być gorsze. Jeśli senior przez długi czas pozostaje w jednej pozycji — leży lub siedzi — niektóre części ciała są stale uciskane.
Taki ucisk utrudnia prawidłowe ukrwienie tkanek i może prowadzić do uszkodzenia skóry, czyli do powstawania odleżyn. Z kolei brak ruchu zwiększa ryzyko zastoju krwi w kończynach, co może sprzyjać powstawaniu zakrzepów.
Właśnie dlatego profilaktyka odleżyn i zakrzepicy powinna być stałym elementem codziennej opieki nad seniorem.
Szybkie zauważenie pierwszych zmian na skórze może pomóc zapobiec poważniejszym problemom. Odleżyna nie zawsze od razu wygląda jak rana. Bardzo często zaczyna się od zaczerwienienia lub zmiany koloru skóry.
Jeśli opiekunka zauważy taki objaw, należy jak najszybciej odciążyć to miejsce i zmienić pozycję ciała podopiecznego. Warto również poinformować rodzinę lub personel medyczny, szczególnie jeśli zmiana nie znika.
Prawidłowe pozycjonowanie osoby starszej pomaga zmniejszyć nacisk na najbardziej narażone miejsca ciała. To jeden z najważniejszych elementów profilaktyki odleżyn u osób leżących.
Szczególnie ważne są okolice kości krzyżowej, pięt, łopatek, bioder, łokci i potylicy.
Jedną z metod odciążenia ciała jest ułożenie seniora pod lekkim kątem, około 20 stopni. Taka pozycja pomaga bardziej równomiernie rozłożyć nacisk i zmniejszyć obciążenie pleców oraz kości krzyżowej.
Pozycja boczna pod kątem 30 stopni jest często polecana w opiece nad osobami leżącymi. Pomaga zmniejszyć nacisk na kość krzyżową i zapewnia stabilne, wygodne ułożenie ciała.
Ta pozycja jest bardzo pomocna w długotrwałej profilaktyce odleżyn.
Pozycja 135° pomaga zmniejszyć nacisk na większe powierzchnie ciała. Może być stosowana jako jedna z pozycji zmiennych w codziennej opiece.
Ważne jest, aby każdą zmianę pozycji wykonywać spokojnie, delikatnie i z uwzględnieniem stanu zdrowia podopiecznego.
Mikropozycjonowanie to bardzo drobne zmiany ułożenia ciała. Choć mogą wydawać się niewielkie, pomagają poprawić krążenie i zmniejszyć ryzyko zastoju krwi.
Takie działania zajmują tylko chwilę, ale w codziennej opiece nad osobą leżącą mogą mieć ogromne znaczenie.
Skóra seniora wymaga regularnej kontroli i delikatnej pielęgnacji. Sucha, cienka lub podrażniona skóra jest bardziej podatna na uszkodzenia.
Opiekunka powinna zwracać uwagę na kolor skóry, temperaturę, obrzęk, ból, zaczerwienienie i wszelkie zmiany wyglądu.
W opiece nad osobami starszymi prawidłowe odżywianie ma duże znaczenie dla zdrowia skóry i ogólnej kondycji organizmu. Skóra potrzebuje odpowiedniej ilości składników odżywczych, aby lepiej się regenerować.
Zalecana ilość płynów to często około 1,5–2 litry dziennie, ale zawsze należy uwzględnić zalecenia lekarza, szczególnie przy chorobach serca, nerek lub innych ograniczeniach zdrowotnych.
Zakrzepica to stan, w którym w naczyniu krwionośnym powstaje skrzep. Może być bardzo niebezpieczna, szczególnie u osób leżących lub mało aktywnych.
W opiece nad seniorem ważne jest wspieranie krążenia i szybkie reagowanie na niepokojące objawy.
Szczególnie niebezpieczne są duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe osłabienie lub problemy z oddychaniem. W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.
Profilaktyka zakrzepicy polega przede wszystkim na wspieraniu ruchu i krążenia, nawet jeśli podopieczny nie może samodzielnie chodzić.
Nie należy samodzielnie wprowadzać kompresji, masażu ani ćwiczeń, jeśli lekarz tego nie zalecił — zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie zakrzepicy.
Opiekunka nie powinna ignorować zmian, które mogą wskazywać na poważne problemy zdrowotne. Szybka reakcja może zapobiec komplikacjom.
W przypadku duszności, bólu w klatce piersiowej lub nagłego pogorszenia oddychania należy traktować sytuację jako nagłą i natychmiast wezwać pomoc medyczną.
Dobra opieka nad osobami starszymi to nie tylko pomoc w codziennych czynnościach, takich jak higiena, ubieranie, jedzenie czy prowadzenie domu. To także codzienna profilaktyka poważnych problemów zdrowotnych.
Regularna zmiana pozycji, mikroruchy, właściwa pielęgnacja skóry, odpowiednie nawodnienie, obserwacja ciała i szybka reakcja na pierwsze objawy pomagają zmniejszyć ryzyko odleżyn i zakrzepicy.
Uważność opiekunki może realnie poprawić komfort życia podopiecznego i zapobiec groźnym powikłaniom.
Ten tekst został przygotowany w ramach „Akademii Opiekunki” — projektu, który pomaga opiekunkom osób starszych zdobywać praktyczną i zrozumiałą wiedzę potrzebną w codziennej pracy.
Odleżyny to uszkodzenia skóry i tkanek, które powstają najczęściej w wyniku długotrwałego ucisku. Szczególnie narażone są osoby leżące lub mało ruchliwe.
Najczęściej zaleca się zmianę pozycji co 1,5–2 godziny, ale zawsze trzeba brać pod uwagę stan zdrowia i zalecenia personelu medycznego.
Najczęściej są to: kość krzyżowa, pięty, łopatki, biodra, łokcie i potylica.
Najważniejsze działania to regularna zmiana pozycji, kontrola skóry, delikatna pielęgnacja, unikanie tarcia, stosowanie poduszek lub wałków oraz dbanie o czystą i gładką pościel.
Do objawów zakrzepicy mogą należeć ból nogi, obrzęk, zaczerwienienie, ocieplenie skóry i zmiana koloru kończyny.
Nie. Przy podejrzeniu zakrzepicy nie należy masować nogi. Trzeba poinformować rodzinę lub lekarza i postępować zgodnie z zaleceniami medycznymi.
Pomoc należy wezwać natychmiast, jeśli pojawia się duszność, ból w klatce piersiowej, nagłe pogorszenie oddychania, silny ból lub nagła zmiana koloru i obrzęk kończyny.
